ปฏิฐานนิยม (Positivism)#

ศาสตร์หลัก: ปรัชญา · สาย/ประเพณี: ปรัชญาวิทยาศาสตร์และระเบียบวิธีเชิงประจักษ์

คำอธิบายให้เห็นภาพ#

ปฏิฐานนิยมเป็นสำนักปรัชญาที่ยึดถือว่าความรู้ที่แท้จริงมีรากฐานมาจากข้อเท็จจริงเชิงประจักษ์และระเบียบวิธีทางวิทยาศาสตร์เท่านั้น โดยแยกความรู้ที่พิสูจน์ได้ออกจากการคาดเดาทางอภิปรัชญาและความเชื่อทางศาสนา

ความเป็นมาและกรอบความคิด#

ลัทธิปฏิฐานนิยมได้รับการพัฒนาขึ้นโดยออกุสต์ กองต์ ในศตวรรษที่ 19 เพื่อหาทางจัดระเบียบสังคมฝรั่งเศสที่ระส่ำระสายหลังการปฏิวัติ โดยเสนอให้แยกความรู้ทางวิทยาศาสตร์ออกจากคำสอนทางศาสนาและความเชื่อทางอภิปรัชญา กองต์เชื่อว่าสังคมมนุษย์มีวิวัฒนาการผ่านสามขั้น และขั้นสุดท้ายคือ "ขั้นปฏิฐาน" หรือขั้นบวกที่เป็นวิทยาศาสตร์เต็มตัว ซึ่งเป็นต้นกำเนิดของวิชาสังคมวิทยา

นักคิดสำคัญ#

ออกุสต์ กองต์ (Auguste Comte)#

• ช่วงชีวิต: 1798 – 1857
• ผลงานสำคัญ: หลักปรัชญาปฏิฐานนิยม (Course of Positive Philosophy), ระบบการเมืองปฏิฐานนิยม (System of Positive Polity)
• แนวคิดหลัก: นักปรัชญาชาวฝรั่งเศส ผู้วางรากฐานลัทธิปฏิฐานนิยม (Positivism) และผู้บัญญัติคำว่า "สังคมวิทยา" (Sociology) เป็นคนแรก แนวคิดของเขามุ่งนำวิธีการทางวิทยาศาสตร์กายภาพมาใช้ศึกษากลไกการทำงานของสังคมมนุษย์ เพื่อสถาปนาความสงบเรียบร้อยและความก้าวหน้า
• หมายเหตุทางวิชาการ: เคยเป็นเลขานุการและร่วมงานกับ อองรี เดอ แซง-ซีมง (Henri de Saint-Simon) นักคิดสังคมนิยมรุ่นแรกผู้ส่งอิทธิพลต่อแนวคิดทางสังคมของเขาอย่างลึกซึ้ง

ข้อควรระวังทางวิชาการ#

• ปฏิฐานนิยมแบบดั้งเดิมและปฏิฐานนิยมเชิงตรรกะ (Logical Positivism) ต่อมาถูกวิจารณ์เรื่องเกณฑ์การพิสูจน์ความหมาย (verificationism) โดยเฉพาะจากปรัชญาวิทยาศาสตร์รุ่นหลัง เช่น ข้อโต้แย้งเรื่องการพิสูจน์ว่าเป็นเท็จ (falsifiability) ของคาร์ล ป็อปเปอร์

---

หมายเหตุการขัดเกลา: หน้านี้เรียบเรียงจากข้อมูลสำนักคิดชุดตั้งต้นของระบบ (schools) ซึ่งเป็นเนื้อหาภาษาไทยที่สะอาดอยู่แล้ว จัดเข้าโครงหน้าสำนักมาตรฐานโดยไม่เพิ่มข้อเท็จจริง นักคิด หรือผลงานใหม่นอกเหนือจากต้นฉบับ