Plato · 428 – 348 BC · สังกัดสำนัก กรีกโบราณ (Classical Greek)
“The measure of a man is what he does with power.”
เพลโต (Plato) เป็นนักปรัชญาชาวกรีกโบราณ ศิษย์ของโสกราตีสและเป็นอาจารย์ของอริสโตเติล ผู้ก่อตั้งสถาบันการศึกษา Academy ในกรุงเอเธนส์ ซึ่งถือเป็นมหาวิทยาลัยแห่งแรกของโลกตะวันตก ผลงานสนทนาของเขาเน้นศึกษาเรื่องความดี ความถูกต้อง ทฤษฎีรูปแบบ (Theory of Forms) และภาพอุปมาอุปไมยเรื่องถ้ำ (Allegory of the Cave) ซึ่งอธิบายว่าโลกกายภาพเป็นเพียงเงาสะท้อนของความจริงสูงสุดในโลกแห่งแบบฉบับ
เป็นศิษย์ผู้จดบันทึกคำสอนของโสกราตีส (Socrates) และต่อมาเป็นอาจารย์ผู้ถ่ายทอดความรู้ให้กับอริสโตเติล (Aristotle) ณ สำนัก Academy
428 – 348 BC
อภิปรัชญาเป็นแกนที่ลึกที่สุดสายหนึ่งของปรัชญา เพราะไม่ได้ตั้งคำถามเพียงว่ามนุษย์ควรดำเนินชีวิตอย่างไร แต่ตั้งคำถามที่อยู่เบื้องหลังคำถามทุกข้อ ได้แก่ สิ่งที่มีอยู่คืออะไร ความจริงมีโครงสร้างแบบใด ตัวตนเป็นสาระ (substance) หรือกระบวนการ (process) เวลาเป็นสิ่งจริงหรือเป็นเพียงรูปแบบของการรับรู้
สุนทรียศาสตร์ (Aesthetics) คือสาขาปรัชญาที่ศึกษาความงาม ศิลปะ รสนิยม และประสบการณ์เชิงสุนทรียะ คำถามหลักของสายนี้ไม่ใช่แค่ "อะไรสวย" แต่ลึกกว่านั้นคือ ความงามคืออะไร ศิลปะทำงานกับจิตใจอย่างไร และเหตุใดภาพหนึ่ง เสียงหนึ่ง หรือคำหนึ่ง จึงมีน้ำหนักต่อจิตวิญญาณมนุษย์ได้มากกว่าสิ่งอื่น
ปรัชญากรีกโบราณคือจุดกำเนิดสำคัญของคำถามเรื่องความจริง ความดี วิญญาณ เหตุผล เมือง ความรู้ ชีวิตที่ดี การรู้จักตนเอง และระเบียบของจักรวาล สายความคิดนี้ครอบคลุมตั้งแต่กลุ่ม Presocratics ที่ตั้งคำถามว่าโลกคืออะไรและความจริงคืออะไร ไปจนถึง Socrates, Plato และ Aristotle
ปรัชญาคริสต์คือสายความคิดที่ตั้งคำถามใหญ่เกี่ยวกับพระเจ้า วิญญาณ บาป ความรอด เจตจำนงเสรี ความชั่ว ศรัทธากับเหตุผล กฎธรรมชาติ ความรู้ที่มาจากพระเจ้า การสารภาพบาป ชีวิตภายใน และการจัดระเบียบของวิญญาณ สายนี้ไม่ใช่การเทศนาหรือคำสอนศาสนาเพื่อการปฏิบัติ แต่เป็นระบบคิดเชิงปรัชญาและเทววิทยาที่ใช้เหตุผล
ถ้าอภิปรัชญา (metaphysics) ถามว่า "ความจริงคืออะไร" ญาณวิทยาจะถามคำถามต่อทันทีว่า "เรารู้ได้อย่างไรว่าเรากำลังแตะความจริง" หรือว่าเราเพียงเชื่อสิ่งที่ ego ภาษา อคติ บาดแผลทางจิตใจ อุดมการณ์ หรือระบบสังคมป้อนให้เรา
ปรัชญาอิสลามเป็นประเพณีทางความคิดที่ตั้งคำถามร่วมกันหลายข้อ ได้แก่ ความสัมพันธ์ระหว่างเหตุผลกับวิวรณ์ ธรรมชาติของจิตวิญญาณ (soul) หนทางการรู้จักพระเจ้า บทบาทของปัญญา (intellect) จินตนาการในเชิงศักดิ์สิทธิ์ โลกแห่งภาพภายใน การส่องสว่างของความรู้
ปรัชญายิวเป็นสายความคิดที่ตั้งคำถามว่ามนุษย์สัมพันธ์กับพระเจ้า ภาษา กฎหมาย และผู้อื่นอย่างไร โดยไม่แยกศรัทธาออกจากเหตุผลอย่างเด็ดขาด นักคิดในสายนี้มองว่าคัมภีร์ ตัวอักษร และพิธีกรรมมีความหมายหลายชั้น ต้องอาศัยการตีความมากกว่าการอ่านตามตัวอักษรเพียงอย่างเดียว ควบคู่กันไปมีสายความคิดคับบาลาห์
ลัทธิเพลโตวางความจริงไว้เป็นลำดับชั้น โดยมีแบบรูป (Form) หรือมโนภาพ (Idea) เป็นความจริงที่อยู่เหนือโลกวัตถุ สิ่งเฉพาะหน้าที่เราพบเห็นในโลกเป็นเพียงสิ่งที่มีส่วนร่วมกับแบบรูปที่สมบูรณ์กว่า วิญญาณของมนุษย์จึงมีศักยภาพจะไต่ระดับขึ้นจากโลกแห่งเงาไปสู่ความดี ความงาม และเอกภาพสูงสุด
ปรัชญาการเมืองคือการไต่สวนเชิงวิพากษ์ว่ามนุษย์ควรอยู่ร่วมกันอย่างไรโดยไม่ทำลายกันเอง คำถามแกนกลางของสายนี้ครอบคลุมธรรมชาติของรัฐ อำนาจ เสรีภาพ ความยุติธรรม สัญญาประชาคม สิทธิ ความรุนแรงทางการเมือง อุดมการณ์ กฎหมาย ความชอบธรรม การครอบงำ และความเสมอภาค
